madenim.com
BAZALT (BASALTE) NEDİR?
Bazalt (Basalte). — Gabro familyasının en bazik ve önemli bir taşı olup rengi
siyah, homojen, yoğun ve ağır, dokusu mikrolitili veya bazen camsıdır.
Bileşiminde şekilsiz maddelerle lâbrador ve anortit gibi bazik feldispatlar,
ojit mikrolitleri, manyetit ve olivin habbeleri ve bazen de hornblent ve ilmenit
bulunur. Lâbrador ve ojitin bazen büyük billur halinde bulunduğu da
bilinmektedir.
Bazaltın siyah renkli ve ağır olması manyetitten ileri gelir; hatta manyetiti
fazla olan bazaltlar genellikle magnetizma özeliğini gösterirler . Olivin ,
bazaltlarda yuvarlak yeşil tanecikler halinde bulunur ki taşın siyah yüzü
üzerinde bunlar göz ile de ayırt edilebilir. Her bazaltta az çok olivin bulunur.
Bazı bazaltlarda bu mineralin % 50 oranında bulunduğu da bilinmektedir.
Mikroskopla olivin tanecikleri içinde çatlaklar ve pikotit enklüsyonları
görülür. Hornblente ekseriya büyücek billurlar halinde yoğun bazaltlardan ziyade
bazalt tüfleri içinde rastlanır, içinde fazla miktarda ve büyük düzgün billurlar
halinde ojit bulunan bazaltlara büyük ojit billurlu bazalt denir. Trabzon'un
batısında Akçaabat ile Vakfıkebir kazaları arasında bu çeşit bazaltlar vardır.
Bazı bazaltlarda jasp ve kalseduvan toprakları, zeolit ve kalsit
mandelistaynları görülmektedir. Elemanları büyük olan bazaltlar doleritin bir
türü addedilirler. Fakat bu iki kütle arasında araç teşkil eden diğer bazı
taşlar da vardır. Bazaltın yoğunluğu 2,80-3 tür. Silis miktarı ise%48-50 dir.
Trakilit ( Trachylite ) ve Hiyalomdan ( Hyalomelane ) adları verilen camsı
bazaltlar vardır ki bunlardan birincisi esmer renkli olup asitlerde erir,
ikincisi ise sarı renkli ve asitlerde erimez. Bunlar asıl bazalt kütleleri
içindeki boşlukları doldururlar . Mıkroskopik özelikleri bakımından
obsidiyenlere çok benzerler ; bileşimlerinde daima olivin ve bir miktar su
vardır.
Bazaltlar filon , dayk ve akıntı halinde bulunurlar. Bunların lâvları da fazla
akışkandır. Bu taşların en karakteristik özelikleri, altıgen prizmalar halinde
büyük kolonlar teşkil etmeleridir . Bu prizmalar çok defalar düzgün olurlar
Prizmaların eksenleri daima soğuma yüzeyine dik olur. Bunlar magmanın soğuma ve
büzülmesinden meydana gelmişlerdir. Mesela bir bazalt lavı akıntısının yüzeyi
ile yere değen alt kısmı çabuk soğuyup şekilsiz cüruf halinde katılaşır; bu iki
curuf kabuğunun arasında lâvlar bir müddet aktıktan sonra soğuyarak büzülürler.
Büzülmeden dolayı bir gerilme , donmaya başlayan taşın içinde bir çok dikey
çatlaklar meydana getirir . Bu çatlaklardan da prizmalar oluşur. Lâv kütlesi ne
kadar homojen olursa çatlaklar ve dolayısı ile prizmalar da o kadar düzgün olur.
Bazalt prizmalarının yüksekliği bazen 50 metreye kadar çıkar. Anadolunun bazı
bazaltlı arazisinde de bu türlü prizmalar vardır. Bunların en güzelleri Gerede
ile Kızılcanahmam arasında ve boyabat civarında Kurusaray' da bulunur.
Bundan başka Doğu Anadolu'nun birçok yerlerinde ve bilh***a Diyarbakır, Bitlis
ve Van vilâyetlerinin muhtelif yerlerinde bazalt sütunlarına rastlanmaktadır.
Bazaltların bileşiminde magnezyum ve demirli elemanlar serpantinize ve uralitize
olabilirler. Sıcak memleketlerdeki bazaltlar ise yağmur sularının ve sıcaklığın
etkisi ile ayrışarak bir nevi kırmızı ve killi toprak olan Lateritt (Lâterite)
halini alırlar.
Anadolu'nun bazı volkanik arazisinin bir kısmı da bazaltlardan veya bazalt
lâvlarından müteşekkildir . Boyabat, Kula Demirci, Tokat, Ünye, Siverek
civarında, Diyarbakırda, Van gölünün kuzey ve doğusundaki dağlarda, Büyük Ağrı
dağında .
TÜRKİYEDE BAZALT BULUNUN BÖLGELER:
Bazaltlar magmatik taşlar oluğunu biliyoruz dolayısıyla Türkiye de bazaltın
bulunabileceği yerler yanardağlardır. Şimdi Türkiye’de yanardağlara ve
bulundukları bölgelere gözatalım.
Orta Anadolu Yanardağları : Erciyes Dağı ve Hasan Dağı
Doğu Anadolu Yanardağları: Nemrut Dağı, Süphan Dağı, Tendürek Dağı ve Ağrı
Dağıdır.
ASFALT VE PARKE TAŞI MUKAYESESI
Jeoloji Müh. Emrullah BALCI ---Kubilay Secen |
Daha fazla bilgi için: www.basaltsite.com