madenim.com
Madenim.com> Madenle ilgili merak ettikleriniz > Maden ve mineraller
Maden ve Minareller
|
Bor Mineralleri
Bor mineralleri; bünyelerinde
değişik oranlarda bor oksit (B2O3)
içeren mineraller olup; ülkemizde yaygın
olarak bulunan bor mineralleri; tinkal,
kolemanit ve üleksit'dir. Bor
mineralleri bazı alanlarda ham olarak
kullanılabildiği gibi, genel olarak
rafine bor bileşiklerine ve uç ürünlere
dönüştürüldükten sonra geniş kullanım
alanı bulmaktadır.
Bor mineralleri ve kimyasallarının kullanıldığı sanayi dalları cam ve seramik sanayi, temizleme ve beyazlatma sanayi, yanmayı önleyici madde yapımı, tarım, metalurji ve nükleer uygulamalardır. Türkiye’nin bor rezervi, 227 milyon ton görünür ve 624 milyon ton muhtemel+mümkün olmak üzere toplam 851 milyon tondur. Dünya toplam bor rezervinde Türkiye’nin payı yüzde 72,2’dir (Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü rezerv bilgileri). Dünyanın en büyük tinkal rezervleri Eskişehir’in Kırka bölgesinde yer alır. Kolemanit cevheri ise Kütahya-Emet, Balıkesir-Bigadiç ve Bursa-Kestelek bölgelerinde yer almaktadır. Ülkemiz bor minerali üretiminde ABD’den sonra dünyada ikinci büyük üreticidir. Ülkemizde üretilen bor minerallerinin yüzde10’u doğrudan mineral olarak kullanılırken, geriye kalan kısmı bor türevlerinin üretimi için kullanılmaktadır. Türkiye, bor minerali ihracatında hammaddenin yanı sıra asit borik, susuz boraks, boraks pentahidrat, boraks dekahidrat ve sodyum perborat gibi rafine ürünler ihraç etmektedir. Bor tuzlarının Türkiye’deki tek üreticisi ve ihracatçısı Eti Holding A.Ş.’dir. Etibank’ın ham bor üretimi B2O3 bazında 450.000 ton/yıl civarındadır. Bu üretimin yaklaşık yüzde 50’si kolemanit, yüzde 20’si üleksit ve yüzde 30’u tinkal konsantresi olarak gerçekleştirilmektedir. Üretimin bir kısmı Kırka ve Bandırma’da kurulu bor türevleri tesislerinde pentahidrat, dekahidrat, borik asit ve sodyum perborata dönüştürülmektedir. 2004 yılı bor ve türevlerine ait üretim incelendiğinde;üretimin yüzde 70’inin ham bor, yüzde 30’unun ise rafine bora ait olduğu görülmektedir. Tabii boratlar ihracatımız 2004 yılında, 2002 yılındaki düşüşün aksine yüzde 11 artarak 92 milyon dolara ulaşmıştır. ABD, Çin, İspanya ve Hollanda önemli alıcı ülkeler olarak dikkat çekmektedir. Bakır
Endüstride yaygın olarak
kullanılan bakırın başlıca kullanım
alanları, elektrik-elektronik, inşaat,
ulaşım, kimya, kuyumculuk ve boya
sektörleridir. Türkiye’nin görünür bakır
rezervi 3,7 milyon ton metal bakır,
toplam rezerv miktarı ise 15,8 milyon
tondur. Türkiye bakır rezervi bakımından
üç önemli bölgeye sahiptir; Doğu
Karadeniz, Güneydoğu Anadolu ve Trakya.
Bugün Türkiye’nin bakır cevheri
üretiminin büyük bir çoğunluğu özel
sektör tarafından
gerçekleştirilmektedir. En önemli
üretici aynı zamanda blister bakırın tek
üreticisi olan Karadeniz Bakır
İşletmeleridir. Çayeli Bakır İşletmesi,
Etibank Bakır İşletmeleri, Ber-oner
Madencilik de bakır üretimi yapan diğer
önemli işletmelerdir. 2004 yılı bakır
cevherleri ve konsantrelerine ait
ihracatımız yüzde 82’lik artışla 82
milyon dolar düzeyinde gerçekleşirken;
Bulgaristan, Almanya, BAE, İspanya ve
Finlandiya en önemli pazarlar olmuştur.
ITC- Trade Map verilerine göre Türkiye,
2003 yılında dünya bakır ihracatında 14.
sırada yer almıştır.
Feldispat cam sanayi, seramik
sanayi, kaynak elektrodları ve boya
sanayiinde kullanılan önemli bir
endüstriyel hammaddedir. Türkiye 130
milyon tonluk rezervle dünya toplam
rezervleri içinde yüzde 10’luk paya
sahiptir. Önemli feldispat yatakları
Manisa, Demirci, Kütahya-Simav,
Aydın-Çine ve Muğla-Milas bölgelerinde
yer alır. Türkiye’de feldispatın büyük
bir kısmı özel sektör tarafından
üretilmekte ve yüzde 90’ı ihraç
edilmektedir. Feldispat ihracatında,
ihraç edilen en önemli ürün ham
feldispatın dışında öğütülmüş feldispat
ve yüzdürülerek arıtılmış feldispattır.
1990 yılından itibaren düzenli bir
şekilde artan feldispat ihracatımız 2004
yılında yüzde 50’lik artışla 87 milyon
dolar olmuştur. Feldispat ihracatı
yaptığımız ülkeler arasında İtalya,
İspanya, Mısır ve İsrail ilk sırada yer
almaktadır. Dünya feldispat üretiminde
önemli bir yere sahip olan Türkiye, ITC-Trade
Map verilerine göre 2003 yılı dünya
feldispat ihracatındaki yüzde 30’luk
payını yüzde 36’ya çıkararak ilk
sıradaki yerini korumuştur.
Manyezit
Özellikle ısıya dayanıklı
refrakter malzeme yapımında kullanılan
manyezit, ülkemizin dünya maden
sektöründe rekabet edebileceği
madenlerden biridir. Dünyadaki önemli
rezervlerden birine sahip olan
Türkiye’nin manyezit rezervi 168,4
milyon tondur. Bu rezervin büyük bölümü
Kütahya-Eskişehir üçgeninde
yoğunlaşmaktadır. Bunun yanı sıra
Erzincan ve Çanakkale’de de mevcut
yataklar bulunmaktadır. Türkiye’de en
önemli manyezit üreticisi Kümaş Kütahya
Manyezit İşletmesidir. Çitosan Konya
Krom Manyezit Tuğla Sanayi, Madkim Mad.
ve Kimya San.’de diğer önemli
üreticilerden bazılarıdır. İhraç
ettiğimiz manyezit ürünleri arasında
tabii magnezyum karbonat ve ateşe
dayanıklı tuğla en büyük paya sahiptir.
2004 yılında manyezit ihracatı yüzde
21’lük artışla 47 milyon dolar olarak
gerçekleşirken, Avusturya, Ukrayna,
Yunanistan ve İrlanda en önemli alıcı
ülkeler olmuştur. 2003 yılında Türkiye,
dünya manyezit ihracatında yüzde 4 ile
6. sırada yer almıştır.
Krom
Metalik cevherler grubunda yer
alan krom, özellikle metalürji, kimya,
refrakter ve döküm sanayilerinin ana
hammaddesidir Dünya kromit
madenciliğinde yüzde 6’lık üretim payı
ile dikkati çeken ülkemiz 25 milyon
tonluk rezerve sahiptir. Türkiye'nin
halen 2.000.000 ton/yıl tüvanan krom
cevheri ile 160 000 ton/yıl ferrokrom
üretim kapasitesi mevcuttur. Üretim ve
ihracatta en önemli ürün ferrokromdur.
En önemli yataklar Elazığ–Guleman,
Erzincan-Kopdağ, Köyceğiz-Fethiye,
Muğla, Eskişehir, Karsantı-Pozantı-
Adana, Harmancık, Orhaneli-Bursa ve
Pınarbaşı-Kayseri’ de bulunur. 2004
yılında krom ihracatımız, yüzde 126 gibi
çok büyük bir artış göstererek 61 milyon
dolar olarak gerçekleşmiştir. En önemli
pazarlar Çin, Rusya, İsveç ve Almanya
olmuştur. Ferrokrom ihraç ettiğimiz en
önemli pazarlar ise ABD, Hollanda ve
Belçika’dır. 2003 yılında Türkiye, dünya
krom ihracatında yüzde 2 ile 3. sırada
yer almıştır (ITC-Trade Map).
Başa Dön Çinko
Çinko kullanım açısından demir
dışı metaller içerisinde alüminyum ve
bakırdan sonra gelen en önemli 3
metalden biridir. En çok galvanizlemede
kullanılmakla beraber, pirinç alaşımı
ile döküm kalıpları yapımı, çinko oksit
yağlı boya ve lastik üretimi
kullanıldığı diğer alanlardır.
Türkiye’nin çinko rezervi yaklaşık 2,7
milyon tondur. Türkiye’nin dünya çinko
rezervindeki payı yüzde 2,07 olmasına
karşın cevher üretimi ancak yüzde 0,28
civarındadır. Oksitli cevher yatakları
Orta Toroslarda
Zamantı(Kayseri-Niğde-Adana) bölgesinde
yer alır. Ayrıca Konya, Malatya, Bingöl
ve Bitlis’te küçük rezervler
bulunmaktadır. Türkiye, yılda yaklaşık
40.000 ton çinko metali üretme
kapasitesine sahiptir. Bu üretimin
yarısı iç piyasada tüketilmekte, kalanı
ise ihraç edilmektedir. İhracat,
üretimdeki artışa paralel olarak artış
göstermektedir. Ülkemizdeki en önemli
çinko üreticisi Çayeli Bakır
İşletmeleri’dir. 2004 yılında 28 milyon
dolarlık çinko cevheri ve konsantreleri
ihraç edilmiştir. İhracatta Bulgaristan,
Belçika, Finlandiya ve Romanya ilk
sıralarda yer almıştır.
Pomza
Türkiye, pomza rezervleri
açısından önemli bir potansiyele
sahiptir. Araştırma yapılmış alanlarda
yaklaşık 3 milyar m3‘lük pomza rezervi
olduğu tahmin edilmektedir. Rezervler İç
Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde
yoğunlaşmıştır. Mevcut yataklar Orta
Anadolu’da özellikle Ürgüp Avanos ve
Kayseri’nin Talas-Tamarza-Develi
bölgesinde yoğunlaşmıştır. Ayrıca Doğu
Anadolu bölgesinde Bitlis, Van, Ağrı,
Kars, Ankara, Isparta ve Muğla illerinde
bulunur. Tekstil ve yalıtım sektöründeki
eğilimlere bağlı olarak değişim gösteren
pomza taşı ihracatımız, 2004 yılında
yüzde 60’lık artışla 16 milyon dolar
olarak gerçekleşmiştir. İhracat
yaptığımız önemli ülkeler; Çin,
Hollanda, BAE, İtalya ve ABD’dir. 2003
yılında, Türkiye’nin dünya pomza
ihracatındaki yeri ise yüzde 8’lik pay
ile 4. sıra olmuştur (ITC-Trade Map).
Bentonit ve Kaolin
Türkiye’de bilinen bentonit
yatakları Edirne-Enez, Çankırı,
Tokat-Reşadiye, Ankara-Kalecik ve
Giresun-Tirebolu’da bulunur. Türkiye’de
öğütülmüş bentonit üretimi geçen 20 yıl
süresince düzenli olarak artmıştır. 2003
yılı bentonit ihracatında; Almanya,
Fransa, İtalya ve İngiltere ilk
sıralarda yer alan pazarlarımızdır.
Başlıca kaolinit grubu kil
minerallerinden oluşan bir kayaç olan
kaolin özellikle seramik, kauçuk,
çimento ve kozmetik sanayiinde
genellikle dolgu ve kaplama maddesi
olarak kullanılmaktadır. Türkiye’deki
kaolin rezervleri Marmara Bölgesinde
Balıkesir ilinde, Nevşehir, Bolu Niğde,
Çanakkale, Eskişehir ve Doğu Karadeniz
Bölgesinde yer alır. 2004 yılı kaolin
ihracatı 7 milyon dolar olarak
gerçekleşirken, İspanya, BAE, Tunus ve
Yunanistan önemli pazarlarımız olmuştur.
Başa Dön Barit
Türkiye dünya toplam barit
rezervinin yüzde 2,1’ine sahiptir. Bu
rezervler öğütülmüş, ufalanmış veya ham,
iyi kalitede barit içerir. Barit
yatakları Konya, Maraş, Muş, Antalya ve
Kütahya’da yer alır. En önemli barit
tüketicilerinin yakınında yer alan
Türkiye, ihracat için iyi imkanlara
sahiptir. 2004 yılı barit ihracatımızda;
Irak, İtalya ve Finlandiya ilk sıralarda
yer almıştır. 2003 yılında Türkiye,
dünya barit ihracatında yüzde 3 ile 7.
sırada yer almıştır (ITC-Trade Map).
Perlit
Dünyadaki perlit rezervlerinin
yarısından çoğu Türkiye’de bulunur. En
önemli perlit yatakları; Cumaovası,
Manisa, Biga, Soma, İzmir-Dikili, Konya
ve Erzincan- Mollaköy’de bulunmaktadır.
2003 yılında 6 milyon dolar olarak gerçekleşen perlit ihracatımız, 2004 yılında 7 milyon dolara ulaşmıştır. İtalya, İspanya, Belçika ve Hindistan ilk sıralarda yer alan önemli pazarlar olmuştur. Diğer Önemli Maden ve Mineraller
Türkiye zengin endüstriyel
madenlere sahiptir. Ticari olarak
üretilen diğer maden ve mineraller;
refrakter ve seramik killeri, alçı,
sepiyolit, diatomit, zeolit, kükürt,
kurşun, gümüş, antimon, alüminyum
cevheri, alçıtaşı, fosfat, tuz, sodyum
sülfat, kuvars, endüstriyel kum,
dolomit, talk, wollastonit, kıyanit,
kalsit, zımpara taşı ve kalsiyum
florittir.
Hazırlayan: Tulay Uyanık Kaynak: T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi |